Айрат……Ален | Qazbrand.info

Айрат…… Ален
АЙРАТ – араб тілінен алынған – құрметті, қадірлі.
АЙСА – көне еврей араб есімі. Ғайса — Қазақ, қырғыз, өзбек тілдерінде Ғайса, Қиса, Иса түрінде кездеседі.
АЙСАУЫТ – ай және сауыт қазақ сөздерінен біріккен көне есім. Айдай айқын, ай сияқты жарқырап мәңгі тұрсын деген тілекпен қойылған.
АЙСҮГІР – қазақ есімі. Ай және сүгір — әскер, жауынгер сөздерінен жасалған көне есім.
АЙТАҚЫН – араб тілінен алынған эйдь — айт мейрамы, иран тілінен алынған акун — өлең шығарушы, жыршы. Айт мейрамы күні туған балаға осындай ат қойылатын. Біріккен тұлғалы есімдер – Айтбай, Айтжан, Айтбек.
АЙТАН – қазақ сөздерінен біріккен ай + тан. Таң сөзінің дыбыстық тұрғыдан өзгерген нұсқасы, яғни жарық, жарқыраған ай.
АЙТАС – ай + тас қазақ сөздерінен жасалған есім. Бала өмірі ай сияқты жарқын және тас сияқты мықты, берік болсын деген тілекпен қойылған есім.
АЙТЕМІР – ай және темір қазақ сөздерінен жасалған есім. Бала айдағы темірдей мықты әрі берік болсын деген тілекпен қойылғаны байқалады.
АЙТҚАЛИ – араб есімі эйдъ — айт мейрамы, ғали — жоғары, биік деген мағынаны білдіретін сөздерінен жасалған есім. Бала келешекте ең құрметті, жоғары мәртебелі болсын деген ұғымда қойылып отырған.
АЙТУАР – қазақ ай және туар сөздері арқылы жасалған есім. Балаға бақыт, ырыс тілеуге байланысты қойылып отырған.
АЙТУҒАН – қазақ есімі. Ай туған мезгілде дүниеге келген балаға осылай ат берілген.
АЙТУДЫ – (қараңыз: Сарман).
АЙШУАҚ – қазақ есімі. Ай сияқты сәулелі, жарық, көңілі шуақты болсын деген тілекпен қойылған есім.
АЙШЫҚ – қазақ есімі. Туған ай бейнесіндегі өрнек, сән.
АҚАЙ – қазақ ақ және ай деген екі сөзден бірігіп жасалған есім. Ата – ана баласын айдай аппақ, таза, кіршіксіз, адал болсын деп ырымдап қойған есім.
АҚАН – иран тілінен алынған аһен — темір.
АҚАТ – араб тілінен алынған әхәд — бір, бірлік, жалғыз, жалқы. Тұңғыш балаға берілетін есім.
АҚБАЙ – қазақ ақ және бай сөздерінен жасалған біріккен тұлғалы есім. Бұл есім бала адал, ақ ниетті болсын деген ниетпен қойылған.
АҚБЕРДІ – қазақ сөзінен ақ немесе араб сөзінен хәққ — сый, тарту + қазақ сөзі, берді; яғни ағынан берді. Еркелетіп айтылатын түрі — Ақтай.
АҚБОЛАТ – қазақ сөзінен ақ + иран сөзінен болат – құрыш. Бала саф құрыштай берік, мықты болсын деп қойылған есім.
АҚЕДІЛ – өзен атына байланысты қойылған есім. Мұндай есімдер әдетте бала өзен жағасында туған ағдайда қойылған.
АҚЖАН – қазақ есімі адал, таза адам, ак көңіл жан. Ақмұқан, Ақжол, Ақтанлақ сияқты есімдердің еркелете айту түрі.
АҚЖАРҚЫН – ашық жарқын жүзді, шат – шадыман.
АҚЖОЛ – өмірге алған бағыты, ашық, айқын, жолы сара, таза деген мағынаны білдіреді.
АҚЖІГІТ – қазақтың ақ және жігіт сөздері арқылы жасалған есім. Мықты, қайратты азамат деген мағынаны білдіреді.
АҚҚОЗЫ – қозы сияқты сүйкімді, әдемі, көркем болсын деп, қозыға балап қойылған есім.
АҚНАЗАР – есім құрамындағы ақ сөзі арабтың хак «әкім, пайғамбар» деген сөзінің тіліміздегі өзгерген түрі. Назар араб тілінен алынған нәзәр — қарау, көзқарас, көз салу, ықылас, ілтипат. Демек бұл есім құдіреттің назары, ілтипаты деген мағынаны білдіреді. Хақназар, Қақназар деп те айтылады.
АҚПАНБЕТ – ақпан — февраль айының қазақша аты; бет кісі аттарына қосылатын қосымша. Ақпанда туылған балаға осындай ат қойылған.
АҚСҰЛТАН – есім құрамындағы ақ арабтың хақ «әкім, әмір» сөзінің тіліміздегі өзгерген нұсқасы. Алсұлтан арабтың солтан «әкім, билеуші, мемлекет басшысы» деген сөзі.
АҚТАҢ – ертеде таң атып келе жатқанда туған балаға осындай есім берілген.
АҚТІЛЕК – бала бақытты болсын, ата – ананың ақ ниет, тілегі орындалсын, деген мақсатпен қойылған есім.
АҚҚОЖА – қазақ тілінен ақ — таза, адал, немесе араб тілінен хак — әкім, әмір. Қожа араб тілінен Ходжа — мырза, үйретуші, ие. Адал үйретуші деген мағынаны білдіреді.
АҚШОРА – қазақ сөзінен ақ және көне түркі тілінен алынған шора — мырза, бек, шонжар. Ақсүйек деген мағынаны береді.
АҚЫЛБАЙ – араб тілінен алынған ахл + бай. Ақылға бай деген мағынада. Еркелету тұлғалары — Ақылжан, Ақылтай, Ақыш.
АҚЫЛБЕК – ақылды, сергек болсын деген тілекпен қойылған есім.
АҚЫН – иран тілінен алынған ақун — өлең шығарушы, жыршы. Біріккен тұлғалы есімдер — Оразақын, Әлақын, Нұрақын, Байақын, Тұрдақын.
АҚЫНЖАН – бала ақын болсын, ақынжанды болсын деген тілекпен қойылған есім.
АҚЫРАП – араб тілінен алынған ахраб — шаян. Октябрь айына сәйкес зодиак белгісі. Сол айда туған балаға қойылатын есім.
АЛАЙ – көне түркі тілінен — отряд, бөлім, рота, батальон, полк.
АЛАУ – шымқай қызыл түс.
АЛБАТ – араб тілінен алынған албат — түс, түрлі – түсті әң, түр.
АЛҒА – баланың келешегі зор болсын, өмірде алда жүрсін деген тілекпен берілген есім. Алғатай деген де есім бар.
АЛҒЫР – өжет, ержүрек.
АЛДАН – қазақ есімі. Бала ата – анаға алданыш, жұбаныш болсын деген тілекпен қойылған есім; баланың алды, тұңғышы. Алданазар деген толық есімнің еркелете қысқартып айтылған түрі.
АЛДАР – көне түркі тілінен алынған — қу — айлакер. Бұл — халық ауыз әдебиетіндегі айлакер кейіпкер Алдар көсенің есімі.
АЛДИЯР – араб тілінен – құданың досы немесе жұбайы. Ертеректе қазақ халқында лауазымы жоғары адамдарға (ханға т. б.) келген жұмысын баяндау үшін өзіне қарата айтылытын сөз – «алдияр».
АЛЕН – араб тілінен – айқын, ашық, жария.

© Дереккөзі

Рейтинг
( No ratings yet )
Осы жазба ұнады ма? Достарыңызбен бөлісіңіз:
Бәрі бар